اصالت وجود یا اصالت عشق
دربارهی اگزیستانسیالیسم و عشق رمانتیک
«اگزیستانسیالیسم و عشق رمانتیک» در سال ۲۰۱۵ منتشر شد. این کتاب کاوشی است از تعامل بیزمان بین فلسفه اگزیستانسیالیستی و پیچیدگیهای صمیمیت انسانی، که به قلم «اسکای کلیری» نوشته شده و توسط نشر سنگ به ترجمهی محدثه احمدی منتشر شده است. این اثر تأملبرانگیز به عمق ژرف تفکر اگزیستانسیالیستی نقب میزند و آن را با بستر مرموز روابط عاشقانه ترکیب میکند. کتاب از طریق مجموعهای از پرسوجوهای روشنگرانه، پویایی پیچیده آزادی، انتخاب، و صداقت را در چارچوب ارتباطات صمیمی مرور میکند.
اگزیستانسیالیسم و عشق رمانتیک در یک مقدمه و شش فصل تنظیم شده است. نویسنده ابتدا در مقدمه دو مفهوم «عشق رمانتیک» و «اگزیستانسیالیسم» را تعریف و تبیین میکند و این دو را جداگانه توضیح میدهد. همچنین مفاهیم و کلیدواژههای فلسفهی اگزیستانسیالیسم و عشق رمانتیک را توضیح میدهد و نقاطی که این دو مفهوم به یکدیگر میرسند را مشخص میکند.
کلیری در پنج فصل پس از آن، به طور جداگانه به زندگی و نظرات پنج متفکر بزرگ اگزیستانسیالیست، اشتیرنر، کییر کگور، نیچه، سارتر، دوبوار، در ارتباط با عشق رمانتیک میپردازد. سپس در فصل ششم، فصل نتیجهگیری، آنچه را که در فصلهای پیشین تشریح کرده بود در چند بخش، شامل «نکات کلیدی اگزیستانسیالیسم دربارهی عشق رمانتیک» و «مشکلات مورد نظر فلسفههای اگزیستانسیال در عشق رمانتیک» جمعبندی میکند.
اسکای کلیری در مقدمهی کتاب مینویسد:
«بسیاری از تعاریف مدرن عشق رمانتیک شامل جنبههایی از افسانهی آریستوفان هستند. مثلاً مارتین دیلون میگوید عشق رمانتیک یعنی پیوندی تمام و کمال با شخصی زیبا که بر لذت محض دلالت دارد. اما تناقض اینجاست: با اینکه عاشقان دنبال کمالند، واقعیت هیچ گاه به پای آرمانها نمیرسد. رابرت نوزیک عشق رمانتیک را اشتیاق به ما شدن میداند که منجر به هویت یا واحدی نو میشود و تندرستی، استقلال و تصمیمگیری طرفین را ادغام میکند. اما عشق رمانتیک در قالب مقابله، تنش یا دیالکتیکی میان میل به پیوند روح و نیاز به حفظ فردیت، آزادی و استقلال عاشقان نیز دریافت میشود که همگی اساس عشق رمانتیکند.»
از جمله ویژگیهای جذاب کتاب، توجه به زندگی شخصی این پنج فیلسوف در مواجهه با عشق است. یکی از روایات اینچنینی تأثیرگذار کتاب، ارجاع به زندگی کییر کگور در فصل «سورن کییر کگور و عشق زیباییشناسانه» است:
«کییرکگور در بیست و یک سالگی عاشق رجین اولسن چهارده ساله شد. ولی رجین دوستپسری به نام فریتز شلِگل داشت. آن زمان در دانمارک سن قانونی ازدواج برای زنان هفده بود، پس کییرکگور صبر کرد. در این مدت دربارهی او تحقیق کرد و با خانواده و دوستانش، از جمله فریتز آشنا شد. به محض اینکه رجین به سن قانونی رسید، خواستگاری کرد و نامزد شدند.
کییرکگور تصور میکرد با او شادتر از همیشه خواهد بود. اما فردای نامزدی، نظرش تغییر کرد. مالیخولیایی شد، عذاب وجدان گرفت و در یادداشتهای روزانهاش نوشت فکر میکند خداوند مجازاتش کرده است. آن وضعیت را اعتراض الهی میدانست. با رجین حرف نزد. دختر متوجه ناراحتیاش شد، ولی کییرکگور تشویقش کرد همچنان تسلیمش باشد. نمیخواست توضیح دهد چرا مالیخولیایی شده. گمان میکرد در هر حال اضطراب عامل نابودی رابطهشان خواهد بود. بنابراین خودش را قانع کرد به صلاح رجین است که با او ازدواج نکند. حلقهی نامزدی را همراه با یک نامه پس فرستاد و همه چیز را تمام کرد.
پدر رجین به کییرکگور گفت دخترش سرخورده و درمانده شده. التماس کرد رابطه را بر هم نزند، اما فایده نداشت. دو ماه بعد برای هر دوشان رنجآور بود. کییرکگور دوستش داشت، ولی خیال میکرد برای مهربانی باید خشن بود. به نظرش اگر رجین تصویری شرورانه از او میساخت، راحتتر همه چیز را میپذیرفت. پس سعی کرد او را از خودش متنفر سازد. رجین پرسید آیا بعدها با شخصی دیگر ازدواج خواهد کرد. کییرکگور پاسخ داد: بله، ده سال دیگر که عشقبازیهایم را کردم. باید دختری جوان و هوسآلود پیدا کنم تا به من نیروی جوانی ببخشد.
پس از این گفتوگوی بیرحمانه، کل شب اشک ریخت، ولی روز بعد وانمود کرد از همیشه شادتر است. اگرچه همواره به یاد رجین بود و برایش دعا میکرد. نمیتوانست از طریق ازدواج به او وفادار باشد، به جای آن تصمیم گرفت هیچ گاه زنی دیگر را دوست نداشته باشد. رجین با فریتز ازدواج کرد. کییرکگور تا ابد قدردان رابطهاش با او بود، زیرا فهمید چهقدر مالیخولیایی است و میتوانست بسیار شادتر باشد.»
به طور خلاصه، «اگزیستانسیالیسم و عشق رمانتیک» افزودهی مهمی به فرهنگ و فلسفه است که به طرزی ماهرانه، مکاتب اندیشه اگزیستانسیالیستی و مناظر پیچیده احساسات انسانی را متحد میکند. رشتههای داستانی غنی آن، ارتباط پایدار اگزیستانسیالیسم را در درک پیچیدگیهای عشق و پیوند انسانی برجسته میکند، و خوانندگان را دعوت میکند تا مفاهیم عمیق عشق اصیل را از دریچه فلسفه اگزیستانسیالیستی بررسی کنند.
